ZOPI: Tanie projektowanie kosztuje najwięcej. Branża proponuje zmiany

ZOPI skierował do administracji państwowej, w tym do Ministerstwa Infrastruktury, Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych oraz Prezesa Prokuratorii Generalnej RP, pismo dotyczące konieczności wprowadzenia systemowych rozwiązań w zakresie wyceny usług intelektualnych w zamówieniach publicznych.

Związek wskazuje, że obecny model, oparty głównie na kryterium ceny oraz utrwalonych praktykach przetargowych, nie uwzględnia specyfiki usług wymagających wiedzy i doświadczenia, a jego skutki widoczne są na wszystkich etapach procesu inwestycyjnego. Jednocześnie ZOPI podkreśla, że samo sygnalizowanie problemu nie jest wystarczające. Związek przedstawia konkretne propozycje rozwiązań, które pozwalają ograniczyć zjawisko rażąco niskich cen oraz wzmocnić rolę rzeczywistych kryteriów jakościowych w zamówieniach publicznych na usługi intelektualne.

Skutki widoczne na etapie realizacji

W ocenie ZOPI problem wyceny usług projektowych i inżynierskich ma charakter systemowy. Kryteria pozacenowe często pozostają bez istotnego wpływu na wybór oferty, natomiast wartość zamówień bywa określana na podstawie danych historycznych, które nie odzwierciedlają aktualnych realiów rynkowych. Presja na obniżanie ceny nie jest przy tym równoważona rzetelną oceną ryzyk, zakresu odpowiedzialności ani rzeczywistych nakładów pracy. W warunkach ograniczonej liczby nowych zleceń oraz nasilonej konkurencji cenowej dalsze zaniżanie wyceny pracy projektowej i inżynierskiej zwiększa ryzyko błędów, opóźnień oraz problemów finansowych po stronie wykonawców.

ZOPI podkreśla, że konsekwencje niedoszacowania usług intelektualnych ujawniają się w trakcie realizacji inwestycji w postaci poprawek dokumentacji, zmian projektowych, sporów kontraktowych oraz wzrostu kosztów. To jakość pracy projektowej i inżynierskiej w największym stopniu decyduje o późniejszym bezpieczeństwie, tempie realizacji, a także przewidywalności inwestycji publicznych.

System wymagający zmian

Zdaniem ZOPI bez spójnych zmian w systemie zamówień publicznych nie da się realnie poprawić jakości usług intelektualnych, a działania punktowe nie przyniosą trwałych efektów. W skierowanym piśmie ZOPI wskazuje cztery kluczowe obszary wymagające zmian. Pierwszy z nich to wprowadzenie mechanizmu referencyjnej ceny minimalnej jako progu uruchamiającego procedurę badania rażąco niskiej ceny. Drugi to konieczność opracowania centralnej metodyki kalkulacji takiej ceny dla określonych rodzajów usług. Według branżowej organizacji należy także realnie wzmocnić kryteria jakościowe względem kryterium ceny. Konieczne jest także przygotowanie katalogu kryteriów jakościowych wraz z zasadami ich stosowania.

Związek podkreśla, że skuteczne stosowanie kryteriów jakościowych wymaga nie tylko zmian formalnych, ale także wsparcia zamawiających w postaci jasnych wytycznych, tak aby kryteria te nie miały charakteru pozornego. Podobne mechanizmy funkcjonują już w innych państwach Unii Europejskiej i wspierają ochronę jakości bez eliminowania uczciwej konkurencji. W europejskich praktykach rynkowych usługi projektowe i inżynierskie traktowane są jako kluczowy element procesu inwestycyjnego. Większy nacisk na jakość projektowania przekłada się na lepszą koordynację inwestycji, mniejszą liczbę zmian w trakcie realizacji oraz niższe koszty w całym procesie realizacji.

Stanowisko ZOPI

Jak podkreśla Anna Oleksiewicz, prezes ZOPI, to nie jest spór o stawki, lecz o jakość i bezpieczeństwo inwestycji publicznych. – Niedoszacowanie pracy projektantów i inżynierów prowadzi do pozornych oszczędności w ramach procesu inwestycyjnego, a które później generują realne koszty, opóźnienia oraz problemy na etapie realizacji. Jakość usług intelektualnych ma bezpośredni wpływ na przebieg inwestycji, liczbę zmian projektowych i ryzyk kontraktowych, a w konsekwencji na końcowy koszt oraz trwałość realizowanych obiektów – mówi Anna Oleksiewicz. Podkreśla, że branża nie poprzestaje na apelach i postulatach, lecz przedstawia konkretne rozwiązania, wypracowane w oparciu o kompleksową ocenę realnych możliwości wprowadzenia zmian. – Nie jest to lista życzeń, lecz zestaw precyzyjnych narzędzi, które nie wymagają rewolucyjnych zmian legislacyjnych, a których wdrożenie umożliwi oparcie systemu zamówień publicznych w zakresie usług projektowania i nadzoru na rzeczywistych, a nie deklaratywnych, kryteriach jakościowych – zaznacza prezes ZOPI.

Związek apeluje o rozpoczęcie dialogu pomiędzy administracją publiczną a uczestnikami rynku, w szczególności z Urzędem Zamówień Publicznych Prokuratorią Generalną RP i Ministerstwem Infrastruktury, w celu przyjęcia rozwiązań, które poprawią jakość przygotowania inwestycji publicznych i zwiększą bezpieczeństwo ich realizacji.